Kasteel Fougères-sur-Bièvre (1470 - 1490)

Geschiedenis en architectuur - Louis XI - Fougères-sur-Bièvre

Fougères-sur-Bièvre ligt 19 km ten zuiden van de stad Blois.

Geschiedenis

Het kasteel werd gebouwd door Pierre de Refuge, op het hoogtepunt van zijn carrière, toen hij gepromoveerd werd tot generaal van financiën, als opvolger van Guillaume de Varye (+1469), die het kasteel l ’Isle-Savary heeft gebouwd.

De oude heerlijkheid Fougères-sur-Bièvre werd reeds vermeld in het begin van de 11de eeuw. In 1334 werd het verworven door Gaucher de Faverois, die in dienst van de hertog van Orléans stond. Tijdens de Honderdjarige Oorlog (1337 - 1453) werd het oorspronkelijke kasteel in 1356 vernield door de Engelsen. In 1438 huwde Jeanne de Faverois met Jean de Refuge, gouverneur van Louis d’Orléans, broer van koning Charles VI. Het oudste gebouw - tegenover de huidige inkom - bleef bewaard, maar het had niet meer het statuut van een kasteel.

<Kastelen van de Loire – blz 49>

Het was Pierre de Refuge, zoon van Jean de Refuge en penningmeester van koning Louis XI, die met de goedkeuring van Louis XI, vanaf 1470 een klein versterkt kasteel liet bouwen, geïnspireerd op de grote gotische kastelen van de Loire-vallei.

Pierre de Refuge

Pierre de Refuge begon zijn carrière in de voetsporen van zijn vader, als gouverneur van financiën van hertog Charles d’Orléans (1394 - 1465) en Marie de Clèves (1426 - 1487), de ouders van Louis d’Orléans, de latere koning Louis XII (koning vanaf 1498). Rond 1449 huwde hij met Marguerite Chambellan, de oudste dochter van een koopman. In 1450 werd hij adviseur van Charles VII (1403 - 1461) en van 1456 tot 1461 benoemd tot generaal van financiën.

Na de dood van Charles d’Orléans in 1465, werd hij door koning Louis XI benoemd tot mede-verantwoordelijke voor het bestuur van het hertogdom Orléans voor Marie de Clèves. Tenslotte werd Pierre de Refuge in 1469 gepromoveerd tot generaal van financiën - als opvolger van Guillaume de Varye - en was hij penningmeester van Louis XI.

<Le château de Fougères-sur-Bièvre - Christian Corvisier - blz 5 + 6>

Het kasteel

In navolging van Langeais liet Pierre de Refuge enkel de toegangsvleugel van het nieuwe kasteel bouwen. Het oudere gebouw (Ancien corps X op het plan van Christian Corvisier) tegenover de inkom bleef bewaard en bleef tijdens de bouw en daarna het gewone huis van zijn familie. Aan de zijde van de binnenkoer waren er bij het kasteel houten doorgangsbalkons met vakwerk (zoals aangeduid op de tekening hierboven), wat toen heel gebruikelijk was. Deze houten doorgangsbalkons werden later vervangen door stenen verbindingsgangen.

<Le château de Fougères-sur-Bièvre – Christian Corvisier – blz 12 + 13>

Kasteel - gedeelte gebouwd 1470 - 1480

Terwijl in Blois, Loches, Amboise, weliswaar binnen een stevige omwalling, voor een open en niet langer versterkte behuizing werd gekozen, bouwde Pierre de Refuge, op hetzelfde ogenblik als Jean Bourré in Langeais, een burcht met het oog op een oorlog die tot het verleden behoorde. Zelfs zonder zijn gedempte slotgracht, die door de rivier de Bièvre werd gevoed, blijft ze een voorbeeld van militaire architectuur uit de 15de eeuw.

<Kastelen van de Loire - blz 49>    

Het kasteel dat Pierre de Refuge na 1470 liet bouwen, was geïnspireerd op een model dat al een eeuw in trek was en werd wellicht beïnvloed door de bouw van twee andere financiers met dezelfde achtergrond: Jean Bourré die het kasteel van Langeais (1465 - 1467) voor Louis XI bouwde vanaf 1465 en zijn kasteel Plessis-Bourré (1468 - 1472), en Guillaume de Varye, met het kasteel L’Isle-Savary (1465 - 1475). De decoraties zijn eveneens sober en contrasteren sterk met de vroegere flamboyante gotiek, maar passen wel in het soberheidsbeleid van Louis XI.

Kasteel Fougères-sur-Bièvre 

Verschillen met de andere kastelen

Er zijn wel twee opmerkelijke verschillen met de andere vermelde kastelen: die werden volledig gebouwd in massief gekapte natuurstenen (taille de tuffeau), het kasteel van Fougères-sur-Bièvre is gebouwd in een goedkopere uitvoering met natuursteenpuin en afgewerkt met een bezetting (blocage enduit), de natuursteenblokken komen enkel voor bij de hoeken en bij de ramen.

Eveneens is Fougères-sur-Bièvre beduidend kleiner en verschilt de schaal. De poort bij de oorspronkelijke ophaalbrug is heel klein, te smal voor karren, hooguit voor ruiter met paard.

<Le château de Fougères-sur-Bièvre – Christian Corvisier - blz 7 + 8 + 9>

In het zuiden was de ronde toren een belangrijk woongedeelte, met aangrenzende woning als begin van de latere zuidwestelijke vleugel. In het noorden herbergde de rechthoekige hoofdtoren drie verdiepingen met bewoonbare kamers.

<Le château de Fougères-sur-Bièvre – Christian Corvisier - blz 13>

Zicht vanaf de straatzijde

Periode 1490 - 1500

De zuidwestelijke zijvleugel met de grote trappentoren kwam er pas tegen einde van de 15de eeuw (1490 - 1500) op initiatief van de weduwe Marguerite Chambellan en zoon van Pierre de Refuge. Ook de zuidoostelijke vleugel werd toen herbouwd, wellicht op de locatie van het oudste gedeelte (Ancien Corps).

Periode 1510 – 1520 : Voltooiing

Pierre de Refuge en Marguerite Chambellan hadden vier kinderen: Pierre II, Jean II, Jeanne en Marguerite. Na de dood van Pierre II en van Jean II de Refuge in 1510, werd de bouw van het kasteel voortgezet en voltooid in de periode van 1510 tot 1520 door de schoonzoon van Pierre de Refuge, Jean de Villebresme - secretaris van hertog Louis d’Orléans en gehuwd met de oudste dochter Jeanne de Refuge - met de bouw van een kapel en de galerijgang die de noordoostelijke zijde van de binnenkoer afsloten.

Eveneens werden dan de houten doorgangsbalkons vervangen door stenen portiekgalerijen op de eerste verdieping als gemakkelijke verbinding tussen de hoofdtoren en de zijvleugel.

<Le château de Fougères-sur-Bièvre – Christian Corvisier - blz 14 t/m 20>

 

Tegen het einde van de 16de eeuw werd voor de gevel van het kasteel een lagere binnenplaats aangelegd met bijgebouwen en afsluitmuur met extra poort, ten tijde van de godsdienstoorlogen.

Het was waarschijnlijk in de 17de eeuw dat de sloten werden gedempt.

Later werd in het kasteel een spinnerij ondergebracht, met een hydraulische turbine in de kapel, boven de zijtak van de Bièvre die onder de kapel (zie foto) en de galerijgang loopt. Na 1930 heeft een vakkundige restauratie bijna alle sporen van de spinnerij uitgewist.

<Le château de Fougères-sur-Bièvre – Christian Corvisier - blz 22 t/m 25>

De bovenste galerij heeft één van de meest verbazingwekkende dakconstructies van het kasteel: die van de romp van een omgekeerde boot. Deze techniek werd ontwikkeld door Philibert De l’Orme, die kort na de troonsbestijging van Henri II in 1547 benoemd werd tot koninklijk architect van Henri II. Philibert De l’Orme bouwde tussen 1547 en 1556 voor Diane de Poitiers het kasteel van Anet en hij ontwierp de brug over de Cher in Chenonceau.

 <www.fougeres-sur-bievre.fr>

Locatie

1 Rue Henri Goyer, 41120 Le Controis-en-Sologne, Frankrijk