Evolutie planconcept
In het overzicht van de kastelen van de Loire in de bouwperiode in de 15de en 16de eeuw is er naast een evolutie in de stijl, ook een evolutie in het planconcept
1 Het plan evolueert van een gesloten vorm naar een open lay-out
2 De ronde torens evolueren naar vierkante torens
3 De uitwendige wenteltrappen tegen de gevels evolueren naar inpandige trappen
4 De enkelvoudige bouwdiepte evolueert naar een dubbele bouw met centrale gang
In de 15de eeuw is de verdedigingsfunctie van de kastelen nog heel belangrijk. Het typische middeleeuwse kasteel heeft vanaf de 14de eeuw meestal een vierhoekig plan met een ronde toren op elke hoek. Het kasteel is omgeven door slotgrachten. De toegang tot het middeleeuwse kasteel wordt verdedigd door twee halfronde torens en door ophaalbruggen. De torens hebben rondom schietgaten, zodat boogschutters alle kanten kunnen bereiken, zonder blinde vlekken. Na de 13de eeuw zullen ronde torens de voorkeur hebben boven vierhoekige torens, omdat deze een betere weerstand bieden en geen dode hoeken hebben. De wenteltrappen in de veelhoekige torentjes aan de binnengevel bedienen de verschillende verdiepingen.
In de 16de eeuw verzwakt het militaire karakter van de kastelen door de toenemende aandacht voor comfort en schoonheid. In de Renaissance-periode moeten kastelen de macht en verfijning van hun eigenaar weerspiegelen. De evolutie in het planconcept van de kastelen wordt duidelijk.
1 Van gesloten vorm naar open lay-out
Tot het einde van de 15de eeuw werden de kastelen nog gebouwd volgens een gesloten, vier- of veelhoekig plan, met torens op de hoeken. De gesloten figuur en de torens verwijzen naar het defensieve karakter. Vanaf het begin van de 16de eeuw, zeker vanaf de regeerperiode van François I, werden de kastelen in de 1e Franse renaissance periode gebouwd met een open lay-out, met meer aandacht voor het uitzicht, licht en comfort.
Het kasteel van Chenonceau en Islette zijn gebouwd volgens een rechthoekig plan, het kasteel van Azay-le-Rideau en la Bourdaisière met een L-vormig plan. Het kasteel van Villesavin en Villandry, gebouwd volgens een U-vormig plan zijn, in combinatie met de rechthoekige torens, de voorloper van latere kastelen uit de 2e Franse renaissance periode.
Het kasteel van Bury en Bonnivet, alhoewel vernieuwend qua stijl, hebben nog een klassiek planconcept en werden nog gebouwd met een gesloten vierhoekig plan.
15de eeuw 16de eeuw U-vormig plan 16de eeuw Rechthoekig plan 16de eeuw - L-vormig plan gesloten plan
In navolging van de kastelen met een open lay-out werd bij meerdere oudere kastelen met een gesloten binnenkoer een gebouwvleugel afgebroken. Die kastelen hebben nu ook een open U-vormig plan, maar ze zijn in de 15de eeuw niet zo gebouwd.
- Bij het kasteel van Ussé werd de noordvleugel afgebroken na 1656 en werd begin van de 17de eeuw een nieuwe westvleugel bijgebouwd.
- In het geval van het kasteel van Chaumont-sur-Loire werd de noordvleugel afgebroken in 1750, om meer licht en meer zicht te hebben op de Loire.
- Bij het kasteel van Argy werd de westvleugel in 1766
- Ook bij het kasteel van L’Isle-Savary werden aanpassingen gedaan in de 18de eeuw. De muur aan de zuidzijde die de binnenkoer afsloot, werd afgebroken en er werd een nieuwe toegang tot het kasteel gemaakt. De oorspronkelijke smalle toegang met ophaalbrug aan de westzijde werd behouden. Eveneens werden de oude smalle wenteltrappen afgebroken.
2 De ronde torens evolueren naar vierkante torens
Tot het begin van de 16de eeuw werden de Loire kastelen gebouwd met ronde torens. Pas op het einde van de 1e Franse renaissanceperiode (tot ca 1540) werden kastelen gebouwd met vierkante torens: Villesavin (1527 - 1537) en Villandry (1532 - 1536).
De kastelen Montsoreau (1450 - 1460) en L’Isle-Savary (1465 - 1475) zijn hierbij echt een grote uitzondering. Terwijl alle andere kastelen in die periode met ronde torens werden gebouwd, zijn de torens van die kastelen vierkant - en al meer gericht op het wooncomfort.
Bij de bouw van ronde torens is er ook een evolutie op te merken. Tijdens de regeerperiode van Charles VII (1422 - 1461) zijn alle torens zowel buiten als binnen rond. Tijdens de regeerperiode van Louis XI (1461 - 1483) kwam hierin verandering en werden er al ronde torens gebouwd met een vierkante binnenruimte. Dit is een overgangsperiode en vanaf Charles VIII worden alle ronde torens in de 15de eeuw op die manier gebouwd.
3 Uitwendige wenteltrappen evolueren naar inpandige trappen
Tot het einde van de 15de eeuw werden de middeleeuwse kastelen gebouwd met uitwendige wenteltrappen, meestal in trappentorens tegen de gevel van de binnenplaats. Vanaf het begin van de 16de eeuw, werden de kastelen in de 1e Franse renaissance periode gebouwd met inpandige trappen, meestal met rechte trapvleugels.
15de eeuw 16de eeuw
Uitwendige wenteltrappen Inpandige trappen
De binnentrap in de Longueville-vleugel in het kasteel van Châteaudun is daarbij een echte voorloper, met een open gevel, die ook in het kasteel van Azay-le-Rideau is terug te vinden.
4 Enkelvoudige bouwdiepte evolueert naar centrale gang
Kastelen in de 15de en 16de eeuw hebben een bouwdiepte die overeenkomt met de kamers in het kasteel die naast elkaar in plan zijn gerangschikt. Pas in de 17de eeuw werden de kastelen met een dubbele breedte gebouwd, met een centrale middengang en kamers aan beide zijden van de gang. Het kasteel van Chenonceau en Chambord zijn hierop een echte uitzondering en hebben op dat vlak een innovatief plan.
De middengang van Chenonceau heeft daarbij relatief weinig daglicht, door de grote poort aan de ene zijde en de gaanderij aan de andere zijde. De oplossing van Chambord is daarnaast ingenieus, met grote ramen aan de vier zijden die de gangen in kruisvorm verlichten en met in het midden de unieke grote draaitrap met dubbele schroef.
Evolutie
Maak jouw eigen website met JouwWeb