Kasteel Gien (1482 - 1491)

Geschiedenis en architectuur - Charles VIII - Gien

Gien ligt aan de Loire, op 65 km stroomopwaarts ten zuidoosten van Orléans.

Geschiedenis

Het huidige kasteel werd gebouwd op de plaats van een oud middeleeuws fort.

In 1381 was het middeleeuws fort eigendom van Jean I de Berry (1340 - 1416). Het hertogdom Bourgondië slaagde erin om het op het einde van de 14de en begin 15de eeuw te veroveren, voordat het in 1416, na de dood van Jean I de Berry, door de Kroon werd terug genomen. In 1429 trok Jeanne d’Arc meerdere keren naar Gien. De vierkante toren in natuursteen aan de stadzijde van het huidige kasteel werd naar haar genoemd.

In 1444 schonk Charles VII Gien aan de graaf van Maine, Charles V d’Anjou. Bij de dood van Charles V d’Anjou in december 1481 keerde het graafschap Gien terug naar de Kroon, en Louis XI schonk het graafschap Gien in dezelfde maand december 1481 als apanage* aan zijn oudste dochter, Anne de France (1461 - 1522), die van 1483 tot 1491, tijdens de minderjarigheid van haar broer Charles VIII, regentes van Frankrijk was.

<fr.wikipedia.org/wiki/Château_de_Gien>

Foto kasteel van Gien

Apanage*: schenking uit het vermogen van een regerend vorst aan niet-regerende leden

De bouw en de atypische locatie van het huidige kasteel van Gien wordt verklaard door de historisch-politieke context. Gien ligt op de grens van het hertogdom Orléans, de Bourgondische gebieden en nabij de landerijen van Bourbon.

<Gien, un château royal entre rupture et continuité avec l’œuvre de Louis XI - Melinda Bizri, Sylvie Marchant, Chr. Perrault>

Toren Jeanne d'Arc - Kasteel Gien

Anne de Beaujeu

Geboren in 1461 in Genappe als de oudste dochter van Louis XI, huwde Anne de France (1461 - 1522) in 1474 op 13-jarige leeftijd met Pierre de Beaujeu (1438 - 1503), toen 36 jaar oud. Hij was een cadet van het hertogelijk huis van Bourbon, geboren in Moulins. Zij werd daarna ook Anne de Beaujeu genoemd.

Pierre de Beaujeu was sinds 1472 de vertrouweling van koning Louis XI geworden, hij werd regelmatig naar de Raad van de koning geroepen en in 1482 nam hij de leiding over de lopende zaken van het koninkrijk, wanneer de gezondheid van koning Louis XI verslechterde. Op het moment van het overlijden van Louis XI in 1483 was Pierre de Beaujeu één van de weinige koninklijke dienaren die in zijn gunst was gebleven. Daarom stelde hij Anne de France en Pierre de Beaujeu aan als de regent van zijn minderjarige zoon Charles VIII (1470 - 1498).

Pierre de Beaujeu werd in 1488 hertog van Bourbon en werd dan Pierre II de Bourbon.

<nl.wikipedia.org/wiki/Peter_II_van_Bourbon>

Naast haar taken als regentes, hield Anne de Beaujeu toezicht op de opvoeding van Diane de Poitiers (1499 - 1566), de latere maîtresse van Henri II, van Louise de Savoye (1476 - 1530), de moeder van François I en verzorgde ze de opvoeding van Margaretha van Oostenrijk.

Na het huwelijk van Charles VIII in 1491 werd Anne geleidelijk uit de macht gezet door de nieuwe koningin Anne de Bretagne, die haar kwalijk nam dat ze een paar jaar eerder een einde had gemaakt aan de onafhankelijkheid van het hertogdom Bretagne. Dit weerhield het jonge koningspaar er niet van om enkele maanden per jaar bij haar thuis in Moulins door te brengen. Van 1482 tot 1491 bouwde Anne de Beaujeu het kasteel van Gien.

Anne de Beaujeu was een persoonlijkheid met een sterk temperament en laat het beeld achter van een energieke vrouw, zowel intelligent als scherpzinnig.

<fr.wikipedia.org/wiki/Anne_de_France>

Pierre de Beaujeu

Het kasteel

Anne de France en haar echtgenoot Pierre de Beaujeu begonnen direct met de bouw van het kasteel in 1482 waarbij elementen van het oude fort geïntegreerd werden. De toren aan de stadzijde - volledig in natuursteen en genoemd naar Jeanne d’Arc - is een overblijfsel van de omheining, gebouwd in de tweede helft van de 12de eeuw. Tussen 1482 en 1491 ontwikkelde de bouwplaats zich in verschillende fasen van west naar oost.

<chateaumuseegien.fr/le-musee-et-les-collections/histoire-du-chateau>

Het kasteel, gebouwd in L-vorm met twee vleugels die haaks op elkaar staan, heeft drie trappentorens met een bovenkamer die de gevels van de binnenplaats accentueren. De bestaande Jeanne d’Arc-toren werd aan de zuidzijde verbonden met het nieuwe kasteel.

In de 18de en 19de eeuw werd het oudste gedeelte van het kasteel aan de westzijde gesloopt, om plaats te maken voor de bouw van de gevangenis.

Kasteel Gien - Plan gelijkvloers

Het einde van de bouw van het kasteel in 1492 kwam overeen met het einde van het regentschap dat werd uitgeoefend door de echtgenoten, die dan begonnen met de werken in hun Bourbonnais-kasteel in Moulins. Vanaf dat moment werd de bouwplaats van Gien geleidelijk verlaten. Het kasteel van Gien werd de tweede verblijfplaats voor het echtpaar.

Opmerkelijk is dat toen de echtgenoten van Moulins hun hoofdverblijf maakten, de keuzes die gemaakt werden in Moulins totaal anders waren dan deze van Gien. Anne de France, die tussen 1494 en 1495 opnieuw een kort regentschap verzekerde, kwam na de Italiaanse campagnes in contact met Italiaanse kunstenaars en het kasteel in Moulins werd volledig gebouwd in de Renaissance-stijl.

<Gien, un château royal entre rupture et continuité avec l’œuvre de Louis XI - Melinda Bizri, Sylvie Marchant, Chr. Perrault>

De eigendommen van Anne de France en Pierre II de Bourbon hadden naar hun dochter Suzanne moeten gaan. François I liet echter de bezittingen van de Bourbons in beslag nemen en hij schonk Gien aan zijn moeder, Louise de Savoye.

In 1560 werd Gien gegeven aan Catherine de Medici (1519 - 1589). Na haar dood in 1589 keerde het kasteel opnieuw naar de Kroon.

<fr.wikipedia.org/wiki/Château_de_Gien>

Bijzonderheden van Gien

Niet alleen de locatie van het kasteel is atypisch, ook de bouw van het kasteel in baksteen, de bovenkamer boven de drie trappentorens en de badkamer met hypocaust (verhoogde vloer met hete lucht) zijn eveneens atypisch voor de kastelen van die periode.

  • Kasteel in baksteen

Het kasteel van Gien is bijna volledig gebouwd in baksteen. Van alle Loire-kastelen zijn er slechts weinige kastelen gebouwd in baksteen. Wel werd baksteen als (goedkoper) bouwmateriaal gebruikt in de koninklijke constructies van Louis XI, wat past in het zuinigheidsbeleid van Louis XI. Ook Plessis-lès-Tours werd door hem gebouwd in baksteen.

Behalve in Plessis-lès-Tours zijn de gevels van de andere kastelen in baksteen gebouwd met een ruitvormig patroon van rode en zwarte bakstenen. De patronen in Gien zijn echter heel ongebruikelijk en worden zelden elders aangetroffen. Het zijn geen decoraties, maar tekens of symbolen (ster van Salomo, de rechthoek van de gulden snede, grote ruiten). Onduidelijk is waarom juist deze patronen op de gevels van Gien staan afgebeeld.

<Kastelen langs de Loire - J. M Pérouse de Montclos>

  • Bovenkamer boven de trappentorens

Ook de bouw van een bovenkamer boven op de drie achthoekige trappentorens van het kasteel van Gien is merkwaardig en is uiterst zeldzaam. Enkel bij het kasteel van Goulaine (1492 - 1533) zijn er boven de twee grote trappentorens ook bovenkamers.

  • Badkamer met hypocaust

De indeling van het kasteel van Gien is meer gericht op comfort dan op verdediging. In de hoektoren (zuidoost) van het kasteel is er een badkamer met hypocaust (vloerverwarming door verhoogde vloer met hete lucht). De badkamer G is bereikbaar vanuit de slaapkamer via de vestiaire F en gang 1. De rookgassen van de haard B verwarmen de badkamer aan de ene zijde, de hete lucht door de hypocaust en schacht E verwarmen de vloer en de andere zijde van de badkamer G (zie plan en doorsnedes).

<L’Appartement des bains du château de Gien (Loiret) - Sylvie Marchant - Persée >

<L’Appartement des bains du château de Gien (Loiret) - Sylvie Marchant - Persée >

Restauratiewerken

Het kasteel van Gien werd gerestaureerd vanaf einde 2012. In de zomer van 2013 werden rond het kasteel archeologische opgravingen en dendrochronologische studies uitgevoerd. Het kasteel werd heropend op 22 april 2017.

Locatie

1 Place du Château, 45500 Gien, Frankrijk