Kasteel Blois (1515 -1524)

Geschiedenis en architectuur - François I

Vleugel aan de zijde van de binnenkoer

De vleugel van François I aan de zijde van de binnenkoer werd gebouwd van                                                                                                        1515 tot 1518, tegen de bestaande middeleeuwse omwalling van het kasteel.

Kasteel Blois - Vleugel François I

Deze vleugel verbindt de zaal van de Staten-Generaal (13de eeuw) met de Gaston d’Orléans-vleugel (17de eeuw). Er verstreken slechts 12 jaar tussen de voltooiing van de Louis XII-vleugel en de bouw van die van François I, maar die periode was cruciaal. Ze betekende namelijk de doorbraak van de Italiaanse stijl. Toch bleef er plaats voor de Franse stijl: de plaats van de ramen werd bepaald door de inrichting van de kamers, zonder enige aandacht voor symmetrie, soms dicht bij elkaar, soms ver uiteen.

<Michelin - Kastelen van de Loire – blz 133>

 

Aan de kant van het binnenplein springt de nieuwe gevel op: geen afwisseling meer van bak- en natuursteen, maar grote vlakken natuursteen en een streven naar symmetrie dat de architecten van Louis XII nog totaal vreemd was. Deze symmetrie is echter niet absoluut en niet systematisch. De gedeelten links en rechts van de trap, die destijds even lang waren, verschillen door het ritme van deuren en ramen en van de pilasters die ze verticaal verdelen, en ook de ornamenten zijn verschillend. Dit komt doordat deze gevel niet aan een nieuwbouw werd toegevoegd, maar aan twee oorspronkelijk gescheiden woongedeelten met ongelijke verdiepingen. De vermaarde wenteltrap die in een achthoekig opengewerkt torentje zit ingebouwd, verbindt de beide delen. Het concept is dat van de gotische trap, maar nieuw zijn de ajour stenen balustrades, nieuw is ook zijn theatrale rol. De rijkelijke decoratie is Florentijns en Milanees van inspiratie, maar blijft Frans van makelij.

<Kastelen van de Loire – blz 24>

Het centrale element van de vleugel is de monumentale trap. De draaitrap bevindt zich gedeeltelijk aan de buitenzijde van het gebouw. Van de acht zijden bevinden er zich drie binnenin het gebouw. Deze trap bevat minutieuze beeltenissen uit de renaissance, Italiaanse versieringen en koninklijke emblemen (salamanders van François I, de initialen “F” van François I en de “C” van Claude de France). De overvloedige versieringen illustreren de groeiende luxe van de koninklijke architectuur.

Bovenaan de gevel is de opengewerkte reling vervangen door een imposante kroonlijst.

Open renaissancetrap - François I

Oorspronkelijke gevel vleugel François I

            Huidige gevel vleugel François I

Op de tekening van de oorspronkelijke vleugel François I staat de monumentale trap nog centraal en is het gedeelte dat afgebroken werd voor de bouw van de Gaston d’Orléans-vleugel (17de eeuw) rood ingekleurd. Op de huidige gevel hierboven werd het raster van de verticale pilasters en horizontale banden - die typisch zijn voor de Franse renaissance - in het rood gemarkeerd. De geleding van het raster is nog onregelmatig en niet symmetrisch. Ook opmerkelijk is de wijziging van de gevel op het gelijkvloers.

Gewelf van de trapzaal François I versus gewelf trapzaal Louis XII-vleugel

Vleugel aan de stadzijde

De vleugel van François I aan de stadszijde werd gebouwd van 1519 tot 1524.

Kasteel Blois - Vleugel François I

 

Reeds tijdens de bouw van de vleugel van François I aan de zijde van de binnenkoer werd duidelijk dat het nieuwe gedeelte, bestemd voor de koninklijke familie, onvoldoende groot was en de koning besliste om het gebouw te verdubbelen door een bijkomende vleugel te bouwen aan de buitenzijde van de middeleeuwse omwalling.

<Les châteaux de la Loire au temps de la Renaissance – blz 107>

                   Vleugel gebouwd 1515 - 1518

 

Domenico di Cortona (Cortona 1470 - Parijs 1549) is de architect van deze opdracht.

Hij werd door Charles VIII naar Frankrijk gebracht en bleef in dienst van François I.

De loggiagevel herinnert aan het hertogelijk paleis van Urbino en aan de Vaticaanse loggia’s van Bramante.

De loggiagevel

 

De verdubbeling van de bouw is bijna zeven meter voorbij de middeleeuwse muur gebouwd, boven de diepe gracht die het kasteel scheidde van de tuinen. De noordelijke omwalling, die onverenigbaar was geworden met het aanzien van het koninklijk kasteel, had alle defensieve bruikbaarheid verloren. Niets stond de bouw aan deze zijde dan ook in de weg. Zonder de muur en de drie torens die hem flankeerden te slopen, werden de laatste elementen van de militaire architectuur door deze vleugel geïntegreerd: de hoogte van de middentoren werd teruggebracht tot de hoogte van de eerste verdieping, de toren van Châteaurenault werd volledig bewaard, omgeven door twee niveaus van arcades. Deze “ontfortificatie” van het kasteel, begonnen onder Louis XII, werd radicaler onder François I.

Het hergebruik van versterkte elementen en de aanwezigheid van de sloot, speelden een doorslaggevende rol bij de opbouw en hoogte van deze gevel. Om het metselwerk uit te voeren, was het nodig om een hoge, hellende basis te maken. Ondanks de wens om een regelmatige gevel te bekomen, heeft deze gevel een groot aantal onregelmatigheden die voortkomen uit de locatie, met de bestaande torens en steunberen. Dit komt duidelijker tot uiting op de bovenste verdiepingen, geopende door arcades, gescheiden door nissen omlijst door pilasters. De arcades zijn duidelijk geïnspireerd op de bovenbouw van de Belvedère, maar de kopie blijft oppervlakkig, want de loges van Blois zijn geen open galerijen en zijn gereduceerd tot voor de ramen geplaatste balkons.

De gevel, hoe onvolmaakt hij ook is, vormt een ongekende innovatie in de Franse architectuur en onthult de zeer levendige smaak van François I voor Italië.

< https://patrimoine.centre-valdeloire.fr/gertrude-diffusion/dossier/chateau-de-blois-aile-francois-1er/c435993d-3234-4c97-9bc9-ffd1e7a87992#interet >

Na de dood van koningin Claude de France in 1524 trok de koning op veldtocht naar Noord-Italië. Hij werd verslagen en in februari 1525 in Pavia gevangen genomen. Hij zou praktisch niet meer naar Blois terugkeren, zijn architecten evenmin.